Το Λάστιχο

(Το ελαστικό μοτέρ)


Α' μέρος

Β' μέρος

[ εισαγωγή στην "ελεύθερη πτήση"]
[ μηχανισμοί ελέγχου της πτήσης ]
[ η έλικα ]
[ μοτέρ πεπιεσμένου αερίου ]

Το έτοιμο για χρήση λάστιχο το λέμε "μοτέρ". Παρ' όλο που το λάστιχο στα μάτια του αρχάριου φαίνεται σαν ένα κοινό και γνωστό υλικό, πρέπει να το μεταχειρίζεται με σεβασμό, γιατί το τυλιγμένο (στριμμένο) μοτέρ περιέχει μεγάλη ενέργεια και ένα μικρό λάθος μπορεί να διαλύσει κυριολεκτικά το μοντέλο.

Τα διαθέσιμα είδη λάστιχου

Παλιά το καλύτερο λάστιχο κατασκεύαζε μία φημισμένη Ιταλική εταιρία ελαστικών αυτοκινήτων. Η βασική χρήση του λάστιχου αυτού ήταν να δένουν τα αμπέλια στους στύλους. Οταν εξέλειπε αυτή η χρήση σταμάτησε και η παραγωγή του. Λίγοι τυχεροί έχουν σήμερα αποθηκευμένες ποσότητες από αυτή την ποιότητα. Υπάρχουν βέβαια άλλες μάρκες με επίσης καλή ποιότητα, αλλά με άλλες ιδιότητες.

Το λάστιχο προσφέρεται σε λουρίδες με πλάτος 3/32, 1/8, 3/16, και 1/4 της ίντσας και σε 3, 4 και 6 χιλιοστά του μέτρου. Το πάχος όλων αυτών είναι περίπου 0,8-1 χιλιοστό. Για τα μικρά λαστιχοκίνητα εσωτερικών χώρων, που ζητούν πολύ μικρότερες διατομές, υπάρχουν ειδικά εργαλεία που σχίζουν τις μεγάλες διατομές σε μικρότερες έως και 0,5 χιλιοστά.

Κάθε μάρκα λάστιχου, και ειδικότερα κάθε παρτίδα παραγωγής, έχει ξεχωριστές ιδιότητες και οι αερομοντελιστές παγκόσμιας κλάσης κάνουν πειράματα για να τις ανακαλύψουν κα να τις εκμεταλλευτούν στο μέγιστο. Φυσικά για καθημερινή ή εκπαιδευτική χρήση δεν μας ενδιαφέρουν αυτές οι παράμετροι.

Το βάρος και η διατομή

Η κατάλληλη επιλογή της ποιότητας του μήκους και της διατομής του μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την διάρκεια πτήσης του μοντέλου.

Οσο περισσότερη είναι η "ποσότητα" του λάστιχου που απαρτίζει το "μοτέρ", τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η ενέργεια που μπορεί να αποθηκεύσει. Μέτρο σύγκρισης της "ποσότητας" είναι το βάρος του.

ΠΛΑΤΟΣ (χιλ) ΒΑΡΟΣ (γραμμ) ΜΗΚΟΣ (εκ)
31 30
41 22,5
4,91 18
61 15

Εμπειρικά γνωρίζουμε ότι το ενδεικνυόμενο βάρος λάστιχου είναι περίπου το ένα τρίτο έως το ένα δεύτερο του βάρους του άδειου σκάφους (το βάρος του χωρίς το λάστιχο), εκτός από τις περιπτώσεις που οι κανονισμοί ορίζουν το μέγιστο επιτρεπτό βάρους λάστιχου.

Στο ίδιο βάρος όμως μπορεί να φτιαχτεί μοτέρ με μικρή διατομή και μεγάλο μήκος ή μεγάλη διατομή και μικρό μήκος. Ο τρόπος απόδοσης της ενέργειάς του σε κάθε περίπτωση θα είναι διαφορετικός. Για παράδειγμα αν χρειαζόμαστε ένα μοτέρ βάρους 6 γραμμαρίων (π.χ. για το Mercury) μπορούμε να το φτιάξουμε ως εξής:

ΔΙΑΤΟΜΗ (χιλ)ΜΗΚΟΣ (χιλ)ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΔΙΑΤΟΜΗ (τ. χιλ) ΣΤΕΦΑΝΙ (εκ)
3X1 180 6 μονό
4Χ1135 8μονό
4,9Χ1108 9,8μονό
6Χ190 12μονό
3Χ1180 12διπλό

Το πρώτο μοτέρ θα δεχθεί το περισσότερο τύλιγμα, από το δεύτερο και αυτό από το τρίτο, και αυτό από το τέταρτο.
Ταυτόχρονα το πρώτο θα ξετυλιχθεί με βραδύτερο ρυθμό από το δεύτερο, και αυτό από το τρίτο και αυτό από το τέταρτο.

Το πέμπτο μοτέρ είναι σε αρχικές διαστάσεις ίδιο με το πρώτο, αλλά είναι ισοδύναμο με το τέταρτο, γιατί με την νέα του διάταξη καταλήγει στην ίδια συνολική διατομή και στο ίδιο μήκος με αυτό.

Αρα τα στεφάνια που έχουν μικρή διατομή/μεγάλο μήκος ξετυλίγονται σε μεγαλύτερο χρόνο, και έχουν μικρή ισχύ, ενώ αυτά που έχουν μεγάλη διατομή/μικρό μήκος ξετυλίγονται ταχύτερα, και αποδίδουν μεγαλύτερη ισχύ. Η μικρή διατομή δίνει διάρκεια, ενώ η μεγάλη δίνει ισχύ.

Η καμπύλη της ισχύος

Η προσφερόμενη ισχύς ενός τυλιγμένου μοτέρ δεν είναι σταθερή από την αρχή μέχρι την τελευταία στροφή. Και εδώ έγκειται η δυσκολία της επιλογής της διατομής/μήκους και του τριμαρίσματος του μοντέλου. Στα πρώτα δευτερόλεπτα η ισχύς του είναι πολύ μεγάλη και φυσικά το μοντέλο εκτελεί άνοδο. Μετά διατηρείται για λίγο σε επίπεδο που ακόμα επιβάλλει μια μικρή άνοδο, ακολούθως μεταπίπτει σε άλλη τάξη μεγέθους που διατηρεί το ύψους του, και τέλος ξεψυχάει έλκοντας λίγο ή καθόλου.

Ανάλογα λοιπόν με το επιλεγμένο μοτέρ τα στοιχεία αυτά (η καμπύλη ισχύος) είναι διαφορετικά. Το "μαύρο" λάστιχο (pirelli) συνήθως έχει μεγάλη αρχική ισχύ και κρατάει σχεδόν σταθερή την ισχύ στην επόμενη φάση αλλά στο τέλος η ισχύς πέφτει απότομα. Αντίθετα το "άσπρο" λάστιχο (tan) έχει πιό μαλακή αρχική ισχύ, και στο υπόλοιπο χρόνο που ξετυλίγεται η ισχύς του πέφτει με σταθερό ρυθμό μέχρι να ξετυλιχθεί τελείως.

Το δέσιμο σε στεφάνι

Ισως βρεις λάστιχα σε σχήμα ολοκληρωμένου στεφανιού (χωρίς κόμπο) που μπορεί να ικανοποιήσουν τις ανάγκες ενός μικρού λαστιχοκίνητου. Η συνήθης προσέγγιση είναι να προμηθευτείς την κατάλληλη διατομή σε μορφή χύμα (με το μέτρο) και να φτιάξεις μόνος σου το μοτέρ που ταιριάζει στον τύπο του μοντέλου. Υπάρχουν πολλοί κόμποι για να δέσεις τις άκρες του λάστιχου:

Ενας τρόπος να δέσεις τις άκρες είναι ο σταυρόκομπος. Για πρόσθετη ασφάλεια (για να μη γλυστρίσει και λυθεί) κάνε και από ένα απλό κόμπο στην κάθε άκρη.

Μπορείς επίσης να κάνεις απλό κόμπο ταυτόχρονα και στις δύο άκρες (1). Αφού τραβήξεις να σφίξει ο αρχικός κόμπος (2), κάνε από πάνω και ένα σταυρόκομπο (3 & 4).

Σε κάθε περίπτωση που κάνεις κόμπο, πριν τον σφίξεις να τον βρέχεις με μία σταγόνα νερό (ή λίγο σάλιο) για να μην καεί το λάστιχο.

Μην επιχειρήσεις να δέσεις τον κόμπο αν ήδη έχεις λιπάνει το λάστιχο με τα ειδικά λιπαντικά, γιατί σίγουρα θα γλυστρίσει και θα λυθεί. Αν ένα λιπασμένο λάστιχο λυθεί, πριν επιχειρήσεις να το ξαναδέσεις πλύνε τις άκρες του με σαπούνι και νερό.

Το "στρώσιμο"

Ενα "άστρωτο" μοτέρ που τυλίγεται στο 75% των στροφών του αχρηστεύεται μετά από 3 τυλίγματα. Αντίθετα ένα "στρωμένο" μοτέρ θα σηκώσει πιο πολλές στροφές, θα ζήσει περισσότερο και η συμπεριφορά του θα είναι σταθερότερη συγκριτικά με το άστρωτο.

Για να στρώσεις ένα μοτέρ, τέντωσέ το με τα χέρια στο τριπλάσιο του μήκους ηρεμίας του, κράτα το έτσι για 2 λεπτά και άσε το να χαλαρώσει για 10-15 λεπτά. Ξανατέντωσέ το στο πενταπλάσιο και κράτα το έτσι 4 λεπτά. Μετά από 10-15 λεπτά τεντωσέ το ακόμα μία φορά στο πενταπλάσιο για 4 λεπτά και το στρώσιμο έχει ολοκληρωθεί. Τώρα θα το βρεις λίγο μακρύτερο από το αρχικό μήκος.

Το πλέξιμο

Δεν είναι σωστή η πληροφορία ότι το μήκος των στεφανιών πρέπει να είναι υποχρεωτικά όσο η απόσταση μεταξύ του μπροστινού γάντζου (στην έλικα), και του πίσω γάντζου (στην άτρακτο). Επίλεξε το ολικό μήκος του λάστιχου, αποφάσισε σε πόσα στεφάνια θα το συμπτύξεις, και τις περισσότερες φορές θα καταλήξεις σε ένα μήκος μεγαλύτερο από την απόσταση των δύο γάντζων. Δεν είναι σπάνιες περιπτώσεις που στα αγωνιστικά μοντέλα το μήκος αυτό είναι 1,5 φορά όσο η απόσταση των δύο γάντζων.

Στα μοντέλα με κτιστή άτρακτο, όταν το μακρύτερο μοτέρ ξετυλιχτεί αρκετά στο τέλος της πτήσης μαζεύεται τυχαία, άλλοτε μπροστά και άλλοτε πίσω. Αυτό σημαίνει ότι ποτέ δεν θα έχεις το ίδιο κέντρο βάρους στην ολίσθηση. Μία λύση θα ήταν να μετακινήσεις την θέση του πίσω γάντζου για να μαζέψεις "τα μπόσικα". Αλλά κι' αν υποθέσουμε ότι υπάρχει χώρος για κάτι τέτοιο, η μετακίνηση της μάζας του λάστιχου προς τα πίσω θα απαιτήσει αντισταθμιστικό βάρος στην μύτη. Η προσφορότερη λύση για να μην μετακινείται το μοτέρ είναι να το "πλέξεις".

Αν το στεφάνι είναι μονό, πριν το δέσεις στρίψε το λάστιχο γύρω από τον εαυτό του περίπου 50 στροφές. Αν το λάστιχο πρόκειται να αναπτυχθεί σε δύο στεφάνια, πρώτα κάνε τον κόμπο, και πέρνα το κανονικά στο μοντέλο αφήνοντας τις δύο άκρες - θηλιές - να περισσεύουν μπροστά, έξω από την μύτη.

Κούρδισε την μία άκρη 50 στροφές με το κουρδιστήρι και αφού την κρατήσεις να μην ξετυλιχθεί τύλιξε και την άλλη στις ίδιες στροφές και με την ίδια φορά. Μετά πέρνα και τις δύο άκρες στον γάντζο της έλικας και άσε τες να ξετυλιχθούν μαζί (ανάποδα) μέχρι να ηρεμήσουν.

Το μοτέρ θα έχει πάρει πλέον την μορφή μιας μπερδεμένης πλεξούδας, αλλά το μήκος ηρεμίας του θα είναι μικρότερο από πριν. Από αυτή την κατάσταση θα ξεκινάει το τύλιγμα για την πτήση, και σε αυτή την κατάσταση θα επιστρέφει όταν ξετυλιχθεί τελείως.

Προσοχή: αν το λάστιχο στην κατάσταση ηρεμίας εξακολουθεί να έλκει την έλικα δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει ο μηχανισμός απελευθέρωσης για την ολίσθηση.

Το πλέξιμο ενός μοτέρ.

(Το σχήμα δείχνει την διαδικασία έξω από την άτρακτο, για να γίνει ευκολότερα κατανοητή.)

  1. Πέρνα το μοτέρ από τον πίσω γάντζο του μοντέλου, και φέρε τις δύο άκρες (θηλιές ) μπροστά να σχηματιστεί ένα ισοσκελές τρίγωνο.
  2. Ενώ ο βοηθός κρατάει την αριστερή άκρη με ένα ξυλαράκι ή με το δάκτυλό του, περασμένο στην θηλιά εσύ τύλιξε το δεξί σκέλος.
  3. Αλλάξτε θέση και τύλιξε το αριστερό σκέλος.
  4. Πέρνα και τις δύο θηλιές στον γάντζο της έλικας και άσε τα σκέλη να ξετυλιχθούν.

Η λίπανση

Το τυλιγμένο λάστιχο παράγει τριβή, ιδίως όταν σχηματίσει "κόμπους", γι' αυτό πρέπει να το προστατεύσεις με κάποιο λιπαντικό. Υπάρχουν έτοιμα ειδικά λιπαντικά στο εμπόριο. Μπορείς όμως κι εσύ να φτιάξεις λιπαντικό αναμιγνύοντας ίσες ποσότητες γλυκερίνης (χωρίς πρόσθετα) και πυκνής σαπουνάδας. Βάλε λίγο λιπαντικό σε ένα σακουλάκι μαζί με το λάστιχο και δούλεψέ το απ' έξω να βραχεί από το λιπαντικό. Πριν το τοποθετήσεις στο μοντέλο σκούπισε την περίσσεια του λιπαντικού. Για μικρά μοτέρ κατάλληλο είναι και το καστορέλαιο. Απόφυγε εντελώς την χρήση βαζελίνης και άλλων παραγώγων του πετρελαίου που καταστρέφουν το λάστιχο.

Η κόπωση

Μετά από κάθε πτήση, το λάστιχο χρειάζεται 15-20 λεπτά για να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση. Αν το ξανατυλίξεις πολύ σύντομα δεν θα αποδώσει το ίδιο όπως όταν είναι ξεκούραστο. Φυσικά παρατεταμένη χρήση θα κουράσει τόσο το λάστιχο που ή δεν θα ανταποκρίνεται στην αποστολή του ή θα σπάσει. Δεν αξίζει να ξαναδέσεις ένα σπασμένο - γερασμένο - "μοτέρ".

Η φύλαξη - αποθήκευση

Στο λάστιχο συνεχίζεται η αντίδραση του βουλκανισμού του. Το φως και η θερμότητα που την επιταχύνουν είναι οι εχθροί του. Αποθήκευσε τα λάστιχα (αχρησιμοποίητα ή έτοιμα μοτέρ), σε μία σακούλα με λίγο ταλκ, σε σκοτεινό και δροσερό μέρος του εργαστήριου. Τα λιπασμένα "μοτέρ" πρέπει να πλυθούν πριν αποθηκευθούν. Τέλος πριν χρησιμοποιήσεις το αποθηκευμένο λάστιχο πλύνε το με νερό και ουδέτερο σαπούνι να φύγει το ταλκ.

Το μπροστινό κουζινέτο

Με τον όρο "κουζινέτο" καλύπτουμε τον ευρύτερο χώρο ιδεών που επιτρέπουν στον άξονα της έλικας να γυρίζει χωρίς τριβές, να διατηρείται στην γωνία έλξης και να μπορεί να βγαίνει για αλλαγή ή επισκευή. Διάλεξε τον τύπο που συνδυάζεται καλύτερα με τον τύπο του μοντέλο σου.

Για να περάσει ένας προσχηματισμένος γάντζος/άξονας από το μπλοκ της μύτης, πρέπει να ανοίξεις την αντίστοιχη τρύπα όπως φαίνεται στο σχήμα.

Ο άξονας και ο μπροστινός γάντζος

Στην απλή του μορφή ο άξονας (με τον γάντζο του), φτιάχνεται από ανθεκτικό σύρμα.

Ο γάντζος μπορεί να είναι ανοιχτός, ή κλειστός, ή πολύγωνος. Η κλειστές μορφές προτιμώνται όταν κινδυνεύει να ξεγλυστρίσει το λάστιχο από αυτόν καθώς ολοκληρώνεται το τύλιγμα και αυξάνεται η ροπή του.

Αφού διαμορφωθεί η πίσω άκρη του σε γάντζο, ο άξονας περνάει μέσα από την τρύπα της έλικας και τέλος διαμορφώνεται και η μπροστινή άκρη ανάλογα με την μορφή της έλικας και του συστήματος απελευθέρωσής της. Ανάμεσα στο κουζινέτο και την έλικα περνάμε μία-δύο μεταλλικές ροδέλες για να περιορίσουμε τις τριβές μεταξύ των δύο πλαστικών.

Λιπαίνουμε τακτικά την περιοχή με μία σταγόνα λάδι. Σε μεγάλα λαστιχοκίνητα παρεμβάλλεται ρουλεμάν.

Η μύτη ενός αγωνιστικού λαστιχοκίνητου F1B. Τα διπλούμενα πτερύγια είναι από μπάλσα με δοκό από άνθρακα και επικαλυμένα με ψιλό υαλοϋφασμα, το "κουζινέτο" περικλείει ρουλεμάν, και τα πολλά στεφάνια είναι δεμένα για να μην χωρίσουν και μπλεχτούν.


 

Ο πίσω γάντζος

Στα μοντέλα που το λάστιχο είναι έξω από την άτρακτο, ο πίσω γάντζος είναι επίσης από σύρμα σε ανάλογη μορφή (ή απλή καρφίτσα).

Στα μοντέλα με κτιστή άτρακτο ταιριάζει καλύτερα μία ξύλινη καβίλια ή ένα σωληνάκι (1). Και τα δύο κόβονται σε μεγαλύτερο μήκος απ' ότι το πλάτος της ατράκτου και εφαρμόζουν σφιχτά στις τρύπες χωρίς να κολληθούν.

 

Οι βοηθητικοί κρίκοι

Οταν ο γάντζος της μύτης είναι μικρής διαμέτρου, προκειμένου να δεχθεί λάστιχο μεγαλύτερης διατομής, ή όταν όλος ο μηχανισμός της μύτης με την έλικα πρέπει να αποσυνδέεται από το λάστιχο για να διευκολύνεται το τύλιγμα, παρεμβάλουμε βοηθητικούς κρίκους σχήματος "S" ή "8". Ο συμπαγής κρίκος σε σχήμα "Γ" με τις δύο τρύπες, λέγεται Crocket hook. Κρίκος μπορεί να παρεμβληλθεί και στην πίσω άκρη, αν το τύλιγμα γίνεται από πίσω.

Η τοποθέτηση του ελαστικού μοτέρ σε κτιστή άτρακτο

Γίνεται με ένα βοηθητικό ξύλινο εργαλείο, όπως φαίνεται στην φωτογραφία.

Το μήκος A του εργαλείου εξαρτάται από την απόσταση της καβίλιας από την μύτη της ατράκτου του μοντέλου.

Οι διαστάσεις της κεφαλής του εξαρτώνται από την διατομή του λάστιχου, και την διάμετρο της καβίλιας (ξύλου ή μεταλλικού σωλήνα).

Για να διευκολυνθείς στην τοποθέτηση άνοιξε μία μόνιμη τρύπα στο κάτω μέρος της ατράκτου στην περιοχή της καβίλιας.

Στις φωτογραφίες που ακολουθούν, οι κινήσεις του εργαλείου, το λάστιχο και η καβίλια φαίνονται έξω από την άτρακτο, για να γίνει ευκολώτερα κατανοητή η διαδικασία. Φυσικά το εργαλείο με το λάστιχο περασμένο στην κεφαλή του, περνάει μέσα στην άτρακτο.

  • τράβα την καβίλια ή το σωληνάκι από την θέση του.
  • προώθησε το εργαλείο με το λάστιχο περασμένο στην άκρη του και κεντράρισε το άνοιγμά του στην ευθεία των δύο οπών της ατράκτου



  • σπρώξε την καβίλια να περάσει μέσα από το άνοιγμα του εργαλείου μεταξύ του ξύλου και του λάστιχου



  • σύρε πίσω το εργαλείο - το στεφάνι του μοτέρ βρίσκεται πλέον περασμένο γύρω από την καβίλια

    Τα όρια στροφών στο τύλιγμα

    Πόσες στροφές μπορεί να τυλιχτεί το "τάδε" λάστιχο; Απόλυτοι αριθμοί δεν μπορούν να δοθούν γιατί κάθε ποιότητα και κάθε παρτίδα λάστιχου είναι διαφορετική από την άλλη. Επίσης το μέγιστο όριο εξαρτάται από την προηγούμενη χρήση/αποθήκευση του λάστιχου, και τον τρόπο του τυλίγματος.

    Για να αντιληφθείς καλύτερα την σημασία της λίπανσης και του τυλίγματος με προτέντωμα, παραθέτουμε τους αριθμούς των στροφών που μπορεί να πάρει το ίδιο μοτέρ ενός μικρού λαστιχοκίνητου μοντέλου:

    • στεγνό - χωρίς προτέντωμα 275 στροφές
    • στεγνό - με προτέντωμα 340 στροφές
    • λιπασμένο - χωρίς προτέντωμα 400 στροφές
    • λιπασμένο - με προτέντωμα 460 στροφές
    Για να βρεις το όριο των στροφών κάποιου μοτέρ, η μόνη λύση είναι τα το τυλίξεις έως ότου σπάσει. Γνωρίζοντας πλέον το όριο αυτό, τα άλλα όμοια μοτέρ θα τα τυλίγεις λιγότερο. Για απλή χρήση μην τυλίγεις το μοτέρ περισσότερο από το 75% του ορίου του. Ετσι θα διαρκέσει για πολλές πτήσεις. Για τον αγώνα τύλιξέ το έως το 85-90%. Στα πολύ μικρά μοντέλα που το μοτέρ βρίσκεται έξω από την άτρακτο, συνήθως σταματάμε το τύλιγμα όταν κρατώντας το με τα δύο δάκτυλα στην μέση του, δεν μπορούμε να το μετακινήσουμε περισσότερο από 1 εκατοστό εμπρός-πίσω.

    Διευκρίνηση: Οταν αναφέρουμε ένα αριθμό στροφών, εννοούμε τον πραγματικό αριθμό που τυλίγεται το στεφάνι του λάστιχου και όχι τον αριθμό των στροφών του πολλαπλασιαστή.

     

    Β' μέρος

  • [ εισαγωγή στην "ελεύθερη πτήση"]
    [ μηχανισμοί ελέγχου της πτήσης ]
    [ η έλικα ]
    [ μοτέρ πεπιεσμένου αερίου ]


    Πρώτη σελίδα/Home Περιεχόμενα